Wat is rechte klimming?

Rechte klimming is een manier m de positie van sterren te beschrijven

Rechte klimming α of a (Latijn ascensio recta ‘rechte klim’) is een van de twee poolcoördinaten in het roterende equatoriale coördinatensysteem van de bolvormige astronomie. Dit betekent dat het een manier is om de positie van sterren aan de hemel te beschrijven.

Rechte klimming wordt vaak in tijd aangegeven

Rechte klimming wordt vaker in tijdseenheden gegeven dan in graden of radialen. De aanduiding in tijdseenheden verwijst naar het feit dat de schijnbare rotatie van de sterren rond de aarde evenredig is met tijd en tijdsverschillen makkelijker als hoeken kunnen worden bepaald. Als een ster bijvoorbeeld op de evenaar opkomt één sterrendag uur na het lentepunt, heeft het de rechte klimming 1h, wat overeenkomt met 15° (in één sterrendag van 24 sterrendag uren bewegen de sterren schijnbaar over een volledige cirkel van 360°).

Het nulpunt van de rechte klimming is het lentepunt. Dit is een denkbeeldig punt aan de hemel. Het neemt toe zoals de geografische lengtegraad richting het oosten.

Wat is het Equatoriaal coördinatensysteem?

De aarde is het middelpunt

In de bolvormige sterrenkunde is het equatoriaal coördinatensysteem een geocentrisch coördinatensysteem op de hemelbol. Dit betekent dat het midden van dit systeem de aarde is. Het heeft het vlak van de hemelequator als referentievlak.

De plaats van een object aan de hemel wordt aangegeven door twee polaire coördinaten

De positie van een object aan de hemel, dus op de denkbeeldige hemelbol, waarvan het middelpunt de aarde is, wordt aangegeven door twee polaire coördinaten vanaf de aarde.

Polaire coördinaten zijn een andere manier om een punt op een vlak aan te geven. Je gebruikt twee dingen:

• de afstand van het punt tot het middelpunt
• de hoek vanaf een vaste lijn, meestal naar rechts

Zo kun je, net als met x en y, precies zeggen waar een punt ligt.

Het roterend equatoriaal coördinatensysteem is een draaiend systeem

In dit systeem wordt het lentepunt gebruikt als beginpunt. Dit is een denkbeeldig punt aan de hemel. Voor iemand op aarde lijkt het alsof de sterrenhemel samen met dit punt in één dag om de aarde draait. Daarom heet het een draaiend systeem.

De coördinaten in dit systeem zijn:

• Declinatie: dit is de hoek van een ster ten opzichte van de hemel-equator. Ligt de ster boven de equator, dan is de waarde positief.
• Rechte klimming: dit is de hoek gemeten vanaf het lentepunt. Een ster met een grotere rechte klimming komt later langs de meridiaan (de denkbeeldige lijn van noord naar zuid door de hemel) dan een ster met een kleinere rechte klimming.

Hoe sterren worden aangegeven in een Stationair equatoriaal coördinatensysteem

Het stationaire equatoriale coördinatensysteem heeft als referentiepunt de zuidelijke kruising van de hemel-equator en de meridiaan van de waarnemingslocatie. Coördinaten van dit systeem zijn:

• Declinatie: hoekafstand vanaf het equatoriale vlak.
• Uurhoek: hoekafstand vanaf de meridiaan, die naar het westen toeneemt vanaf 0° en naar het oosten afneemt vanaf 360°.

De lente- en de herfst-equinox

Er zijn twee belangrijke equinoxen: de lente-equinox en de herfst-equinox. Dit zijn vaste punten in de sterrenkunde en worden gebruikt om posities van sterren en planeten te meten. Volgens de afspraak liggen deze punten oneindig ver weg. Daardoor is de richting ernaartoe overal op aarde hetzelfde.

Door een langzaam verschijnsel, precessie genoemd, verandert de stand van de aardas heel langzaam. Hierdoor schuiven de equinoxen stap voor stap naar het westen. Eén volledige ronde duurt ongeveer 25.800 jaar.

De equinoxen zijn de punten waar de hemelevenaar en de ecliptica elkaar kruisen. De ecliptica is de schijnbare baan van de zon langs de hemel, gezien vanaf de aarde.

Op de dag van de lente-equinox (rond 21 maart) staat de aardas precies recht op de lijn tussen de aarde en de zon, en begint de lente. Bij de herfst-equinox (rond 23 september) gebeurt hetzelfde, maar dan begint de herfst.

De tijd- of de uurmaat?

In de astronomie gebruiken we tijdmaat of uurmaat om een hoek aan te geven. Dit gebeurt in uren (h), minuten (m) en seconden (s). Een volledige cirkel van 360° is verdeeld in 24 uur. Dat betekent dat 1 uur gelijk is aan 15°.

Tijd- of uurmaat wordt gebruikt voor hoeken in het equatoriale vlak, het vlak van de hemel-equator. Het laat zien hoe de schijnbare positie van een ster of de zon verandert door de draaiing van de aarde. Bijvoorbeeld, de uurhoek van de zon groeit gemiddeld 15° per zonne-uur. Bij de rechte klimming van een ster geeft een hoek van 15° een uur dat verstrijkt vanaf het lentepunt tot de ster de hemelmeridiaan passeert.

Voorbeeld: 1h 23m 45s in tijd- of uurmaat is hetzelfde als 20° 56′ 15″ in graden. Om verwarring te voorkomen gebruiken we voor tijd- of uurmaat h, m en s in superscript, en niet de tekens ′ en ″ die voor graden worden gebruikt.

Tijd	Hoek in uurmaat	Hoek in graden	Hoek in boogmaat
1 dag	24h	360°	2π ≈ 6,283
1 uur	1h 4m	15° 1°	π⁄12 ≈ 0,262 π⁄180 ≈ 0,0175 = 1,75 · 10−2
1 minuut	1m 4s	15′= 1⁄4° 1′ = 1⁄60° (Boogminuut)	π⁄720 ≈ 0,00436 = 4,36 · 10−3 π⁄10800 ≈ 0,000295 = 2,95 · 10−4
1 seconde	1s 1⁄15s = 0,0667s	15″ = 1⁄240°1″ 1″ = 1⁄3600° (Boogseconde)	π⁄43200 ≈ 0,0000727 = 7,27 · 10−5 π⁄648000 ≈ 0,00000485 = 4,85 · 10−6

Lees meer over tijd- en uurmaten op Wikipedia (de)

De functie Rechte klimming naar graden

Bovenaan het scherm staat een schuifknop waarmee je kunt kiezen tussen Coderen en Ontsleutelen.